Terminologia

Celownik optyczny:

Celownik optyczny – wyposażony jest w siatkę celowniczą, pełniący rolę celownika.

Celownik składa się z obiektywu, okularu oraz systemu odwracającego. W płaszczyźnie powstawania obrazu umieszczona jest siatka celownicza. Proste celowniki optyczne pozbawione są możliwości regulacji, bardziej zaawansowane wyposażone są w pokrętła umożliwiające zmianę położenia siatki celowniczej (regulacja w pionie i poziomie) oraz powiększenia.

Pierwsze celowniki optyczne pojawiły się pod koniec XIX wieku, ale ze względu na wysoką cenę, duże wymiary oraz podatność na uszkodzenia były rzadko stosowane. Na większą skalę zaczęły być stosowane podczas I wojny światowej kiedy zaczęto wyposażać w nie karabiny strzelców wyborowych, jednak jeszcze pod koniec lat 30. XX w. duża część z nich posługiwała się bronią wyposażoną w celowniki mechaniczne.

W czasie II wojny światowej celowniki optyczne stały się standardowym wyposażeniem karabinów wyborowych. Obniżenie kosztów produkcji optyki spowodowało, że w latach 70. rozpoczął się proces zastępowania przez celowniki optyczne celowników mechanicznych we wszystkich rodzajach broni długiej. Jako pierwsza na wyposażenie wszystkich żołnierzy zdecydowała się Austria, która wprowadziła na uzbrojenie karabin szturmowy AUG-77 wyposażony w prosty celownik optyczny zamontowany w chwycie do przenoszenia broni. Obecnie w większości nowoczesnych armii celowniki optyczne (lub konkurencyjne dla nich celowniki kolimatorowe) są celownikami podstawowymi, a uproszczone celowniki mechaniczne stanowią jedynie rezerwę na wypadek uszkodzenia celownika podstawowego.

 

Celowniki kolimatorowe:

Celownik kolimatorowy – rodzaj celownika wykorzystującego zjawisko kolimacji, czyli uzyskiwania wiązki światła o niskiej rozbieżności. Pierwszy taki celownik opracował w latach 60. XX w. szwedzki wynalazca N. Ruder. Był to celownik określany obecnie jako nieprzezroczysty celownik kolimatorowy.

Celownik kolimatorowy nieprzezroczysty.

Zbudowany jest z korpusu, wewnątrz którego znajduje się źródło światła (obecnie najczęściej laser półprzewodnikowy) i układ optyczny, który kolimuje wiązkę światła. Wiązka światła jest emitowana równolegle do linii celowania w kierunku oka strzelca. W celownikach nieprzezroczystych celuje się obserwując jednym okiem plamkę światła, a drugim cel. W efekcie strzelec widzi plamkę światła na celu. Taki sposób celowania, choć po pewnym treningu instynktowny i prosty, wymaga pewnej wprawy.

Celownik kolimatorowy przezroczysty.

Tej wady pozbawione są celowniki kolimatorowe przezroczyste. W celownikach tych wiązka światła jest rzutowana nie bezpośrednio do oka strzelca, ale na filtr dichroiczny lub zwierciadło światłodzielące, które kieruje ją w stronę oka. Ponieważ układ emitujący światło jest poniżej linii celowania, strzelec widzi w soczewce obraz celu z nałożonym na niego punktem świetlnym.

Celowniki kolimatorowe przezroczyste budowane są w dwóch odmianach. W celownikach określanych jako otwarte zadaniem układu optycznego jest wyłącznie skierowanie wiązki światła od źródła do oka. Nie powiększają one obrazu celu, ale mają niewielką masę i w minimalnym stopniu ograniczają pole widzenia strzelającego. W celownikach kolimatorowych zamkniętych poza układem optycznym załamującym wiązkę skolimowanego światła zazwyczaj znajduje się także układ soczewek powiększających obraz celu (najczęściej 3,5 x). Takie celowniki stanowią ogniwo pośrednie pomiędzy celownikiem optycznym a kolimatorowym.

Celownik holograficzny.

Najnowszą odmianą celowników kolimatorowych są celowniki holograficzne. Mają one wbudowane układy elektroniczne, pozwalające zmieniać kształt siatki celowniczej, jej jasność, a także regulować położenie znaku celowniczego.

Obecnie celowniki kolimatorowe są uważane za optymalny rodzaj celownika w przypadku strzelań na odległości do 200 m. Ponieważ światło emitowane przez celowniki kolimatorowe ma najczęściej kolor czerwony (obecnie często także bursztynowy), w literaturze angielskojęzycznej ten typ celownika jest często określany jako „Red Dot” (czerwony punkt) i często mylony z laserowym wskaźnikiem celu.

Zalety celownika kolimatorowego:

  • zwiększenie szybkości i precyzji strzału (brak konieczności zgrywania muszki i szczerbinki)
  • zredukowanie zjawiska paralaksy w stosunku do celowników optycznych;
  • minimalne ograniczenie pola widzenia
  • możliwość strzelania przy złym oświetleniu.
  • Wadą celownika kolimatorowego jest konieczność zasilania energią elektryczną (najczęściej stosuje się baterie elektryczne, często uzupełniane energią słoneczną
  • zbieraną przez światłowód) lub podświetlanie trytem.

 

Celowniki laserowe

Laserowe wskaźniki celu używane są jako wyposażenie broni palnej, pneumatycznej a nawet kusz - używa się ich do wskazywania (i czasami oświetlania celu). Zwykle są to niewielkie urządzenia montowane na szynach akcesoryjnych broni: Picatinny, Weaver lub RIS.

Laserowe wskaźniki celu są często i mylnie nazywane celownikami laserowymi oraz mylone z celownikami kolimatorowymi (szczególnie w niefachowej literaturze angielskojęzycznej).

Laserowe wskaźniki celu są zbudowane podobnie jak wskaźniki laserowe stosowne do prezentacji czy zabawy. Różnią się włącznikiem na przewodzie lub włącznikiem stałym, możliwością regulacji i zamocowania na broni. Wskaźniki emitujące promień lasera w zakresie widzialnym są stosowane przez policję i podobne służby.

Wskaźniki celu pracujące w podczerwieni są stosowane głównie przez wojsko. Przykładem takiej konstrukcji może być amerykański wskaźnik AN/PEQ-2 który emituje dwie wiązki światła laserowego: jedną wąską, "celowniczą" i drugą szeroką "oświetlającą". Obie wiązki można zerować niezależnie od siebie. Do ich włączania stosowany jest sześciopozycyjny wyłącznik obrotowy. Promieniowanie podczerwone obu wiązek jest widzialne tylko przez urządzenia noktowizyjne: celowniki noktowizyjne i noktowizory.

Typy wskaźników laserowych.

Najwcześniejszym rodzajem wskaźnika laserowego był gazowy laser helowo-neonowy (HeNe) emitujący falę o długości 633 nanometrów. Rozwój wskaźników nastąpił wraz z wprowadzeniem laserów półprzewodnikowych (diody laserowe) o niskiej mocy - początkowo 1mW. Najtańsze i najpopularniejsze są wskaźniki wyposażone w laser czerwony 670/650 nm. Nieco droższe są wskaźniki z laserem 635 nm. Ich przewagą jest czterokrotnie większa jasność niż we wskaźnikach 670/650, z uwagi na większą czułość ludzkiego oka. Innymi kolorami wskaźników laserowych są:

zielony 532 nm - popularne od 2005 roku, 7 razy jaśniejsze dla ludzkiego oka niż 635 nm, dość drogie,
żółte 593,5 nm - dostępne od 2006 roku, drogie, trudno dostępne,
niebieskie 473 nm - dostępne od 2007 roku, ekstremalnie drogie

Bezpieczeństwo wskaźników laserowych.

Nie należy patrzeć w promień lasera ani bezpośredni, ani odbity od powierzchni lustrzanych. Bezpośrednia ekspozycja może spowodować utratę albo poważne pogorszenie wzroku.

Wskaźniki muszą być prawidłowo oznakowane. Odpowiednia nalepka informuje o niebezpieczeństwie i powinna informować również o klasie emitera laserowego. Tekst na tych etykietach powinien być napisany czarnymi literami na żółtym tle.

Moce wskaźników laserowych.

Moc laserów podawana jest w miliwatach mW. Widzialne wskaźniki laserowe (400-700 nm) pracujące z mocą mniejszą niż 1 mW są klasyfikowane jako klasa 2 (Class 2), zaś pracujące z mocą 1-5 mW to klasa 3a (Class 3a). Wskaźniki klasy 3b (Class 3b) wydzielają moc pomiędzy > 5 mW i < 500 mW (0.5 wata). Tak duża moc wskaźników może być niebezpieczna dla wzroku.

 

Lornetka

Lorneta (lornetka) – przyrząd optyczny w postaci dwóch lunet, sprzężonych równolegle. Umożliwia obuoczną obserwację odległych obiektów. Lorneta jest tak skonstruowana, aby dawała obraz prosty, czyli nie odwrócony. Zaletą lornety w porównaniu z lunetą (przy tej samej średnicy obiektywu) jest jaśniejszy obraz o większej rozdzielczości. Rozstawienie lunet wpływa także na wrażenie plastyczności obrazu dając efekt stereoskopowy.

 Lorneta jest nazwą przyrządu optycznego, w praktyce większość lornet jest niewielkich rozmiarów, stąd nazywane są lornetkami.

 Budowa

W zależności od budowy rozróżnia się następujące typy lornet:

  •  lorneta prosta – w której rozstaw obiektywów lunet pasuje do rozstawu oczu człowieka. Zastosowane w niej szkła są małe, a przez to niezbyt jasne i dające niewielkie powiększenie. Tego typu lorneta to tzw. lorneta Galileusza, gdzie obiektyw jest skupiający, a okular rozpraszający. Cechą takich lornet jest niewielkie pole widzenia (z szybko spadającą ostrością na brzegach) oraz powiększenie do 3x (nowsze modele mogą jednak mieć większe możliwości). Zaletą jest prostota konstrukcji. Tego typu lornety to praktycznie tylko lornetki teatralne.
  • lorneta pryzmatyczna – w której rozstaw obiektywów lunet jest większy niż rozstaw oczu człowieka, a różnica odległości pomiędzy środkami obiektywów (czyli osiami lunet) a środkami okularów (czyli osiami oczu człowieka) jest niwelowana poprzez zastosowanie pryzmatów. W lornetach tego typu zarówno obiektywy, jak i okulary, są skupiające, a pryzmaty znajdują się pomiędzy nimi. Lornety pryzmatyczne umożliwiają stosowanie większych szkieł, a co za tym idzie uzyskiwanie większych jasności, dając obraz prosty dzięki pryzmatom mającym dwa zadania – niwelowanie odległości pomiędzy obiektywami lornety oraz skracającymi znacznie układ optyczny do poręcznych rozmiarów, ale także odwracanie obrazu. Dodatkową zaletą lornet pryzmatycznych jest możliwość precyzyjnej regulacji rozstawu okularów do rzeczywistej szerokości rozstawu oczu człowieka, co przy lornetach prostych (teatralnych) jest niemożliwe. Większość lornet to właśnie lornety pryzmatyczne – nazywane są lornetkami polowymi. Są to np. lornetki turystyczne czy wojskowe.
  • lorneta peryskopowa – najczęściej jest to lorneta nożycowa, czyli układ dwóch peryskopów ustawionych względem siebie w układzie litery V, na wspólnym statywie. Służy do obserwacji spoza przeszkody terenowej (przy obserwatorze, lub gdzieś dalej), daje duże powiększenia, a duży rozstaw obiektywów pozwala stosować ją jako precyzyjny dalmierz w geodezji oraz do celów wojskowych. Na podobnej zasadzie działają precyzyjne ręczne dalmierze optyczne, w których oba peryskopy są ustawione dokładnie naprzeciwlegle (jako jedna rura z obiektywami w pobliżu jej końców i okularami pośrodku). Ograniczeniem dla stosowania lornet peryskopowych jest ich stosunkowo duży ciężar.
    Do obserwacji astronomicznych stosujemy także lornety pryzmatyczne o okularach odchylonych (przy pomocy dodatkowego pryzmatu kątowego) od osi obiektywu o kąt od 45 do 90°, co zapewnia komfort obserwacji obiektów położonych wysoko na niebie bez konieczności przechylania głowy.

 Oznaczenia parametrów optycznych lornetek.

Typowe lornetki oznaczane są dwiema liczbami oddzielonymi znakiem ×, na przykład: 10×50. Pierwsza wartość (po lewej stronie znaku ×) oznacza współczynnik powiększenia (w tym wypadku – powiększenie dziesięciokrotne). Lornetki o zmiennym powiększeniu oznaczane są poprzez podanie dwóch liczb oddzielonych myślnikiem, np. oznaczenie 3–10 oznacza lornetkę, w której powiększenie jest regulowane w zakresie od trzech do dziesięciu razy.
Druga wartość (po prawej stronie znaku ×) oznacza średnicę obiektywu wyrażoną w milimetrach (w tym przypadku jest to 50 mm). Większa średnica obiektywu zapewnia większą jasność obrazu.

 

Źródło: Wikipedia

 

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl